मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
સંન્યાસસ્ય મહાબાહો તત્ત્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્।
ત્યાગસ્ય ચ હૃષીકેશ પૃથક્કેશિનિષૂદન।।18.1।।
श्रीमद् भगवद्गीता
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
કામ્યાનાં કર્મણાં ન્યાસં સંન્યાસં કવયો વિદુઃ।
સર્વકર્મફલત્યાગં પ્રાહુસ્ત્યાગં વિચક્ષણાઃ।।18.2।।
मूल श्लोकः
ત્યાજ્યં દોષવદિત્યેકે કર્મ પ્રાહુર્મનીષિણઃ।
યજ્ઞદાનતપઃકર્મ ન ત્યાજ્યમિતિ ચાપરે।।18.3।।
मूल श्लोकः
નિશ્ચયં શ્રૃણુ મે તત્ર ત્યાગે ભરતસત્તમ।
ત્યાગો હિ પુરુષવ્યાઘ્ર ત્રિવિધઃ સંપ્રકીર્તિતઃ।।18.4।।
मूल श्लोकः
યજ્ઞદાનતપઃકર્મ ન ત્યાજ્યં કાર્યમેવ તત્।
યજ્ઞો દાનં તપશ્ચૈવ પાવનાનિ મનીષિણામ્।।18.5।।
मूल श्लोकः
એતાન્યપિ તુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલાનિ ચ।
કર્તવ્યાનીતિ મે પાર્થ નિશ્િચતં મતમુત્તમમ્।।18.6।।
मूल श्लोकः
નિયતસ્ય તુ સંન્યાસઃ કર્મણો નોપપદ્યતે।
મોહાત્તસ્ય પરિત્યાગસ્તામસઃ પરિકીર્તિતઃ।।18.7।।
मूल श्लोकः
દુઃખમિત્યેવ યત્કર્મ કાયક્લેશભયાત્ત્યજેત્।
સ કૃત્વા રાજસં ત્યાગં નૈવ ત્યાગફલં લભેત્।।18.8।।
मूल श्लोकः
કાર્યમિત્યેવ યત્કર્મ નિયતં ક્રિયતેર્જુન।
સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલં ચૈવ સ ત્યાગઃ સાત્ત્વિકો મતઃ।।18.9।।
मूल श्लोकः
ન દ્વેષ્ટ્યકુશલં કર્મ કુશલે નાનુષજ્જતે।
ત્યાગી સત્ત્વસમાવિષ્ટો મેધાવી છિન્નસંશયઃ।।18.10।।
मूल श्लोकः
ન હિ દેહભૃતા શક્યં ત્યક્તું કર્માણ્યશેષતઃ।
યસ્તુ કર્મફલત્યાગી સ ત્યાગીત્યભિધીયતે।।18.11।।
मूल श्लोकः
અનિષ્ટમિષ્ટં મિશ્રં ચ ત્રિવિધં કર્મણઃ ફલમ્।
ભવત્યત્યાગિનાં પ્રેત્ય ન તુ સંન્યાસિનાં ક્વચિત્।।18.12।।
मूल श्लोकः
પઞ્ચૈતાનિ મહાબાહો કારણાનિ નિબોધ મે।
સાંખ્યે કૃતાન્તે પ્રોક્તાનિ સિદ્ધયે સર્વકર્મણામ્।।18.13।।
मूल श्लोकः
અધિષ્ઠાનં તથા કર્તા કરણં ચ પૃથગ્વિધમ્।
વિવિધાશ્ચ પૃથક્ચેષ્ટા દૈવં ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્।।18.14।।
मूल श्लोकः
શરીરવાઙ્મનોભિર્યત્કર્મ પ્રારભતે નરઃ।
ન્યાય્યં વા વિપરીતં વા પઞ્ચૈતે તસ્ય હેતવઃ।।18.15।।
मूल श्लोकः
તત્રૈવં સતિ કર્તારમાત્માનં કેવલં તુ યઃ।
પશ્યત્યકૃતબુદ્ધિત્વાન્ન સ પશ્યતિ દુર્મતિઃ।।18.16।।
मूल श्लोकः
યસ્ય નાહંકૃતો ભાવો બુદ્ધિર્યસ્ય ન લિપ્યતે।
હત્વાપિ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ન હન્તિ ન નિબધ્યતે।।18.17।।
मूल श्लोकः
જ્ઞાનં જ્ઞેયં પરિજ્ઞાતા ત્રિવિધા કર્મચોદના।
કરણં કર્મ કર્તેતિ ત્રિવિધઃ કર્મસંગ્રહઃ।।18.18।।
मूल श्लोकः
જ્ઞાનં કર્મ ચ કર્તા ચ ત્રિધૈવ ગુણભેદતઃ।
પ્રોચ્યતે ગુણસંખ્યાને યથાવચ્છૃણુ તાન્યપિ।।18.19।।
मूल श्लोकः
સર્વભૂતેષુ યેનૈકં ભાવમવ્યયમીક્ષતે।
અવિભક્તં વિભક્તેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ સાત્ત્વિકમ્।।18.20।।
मूल श्लोकः
પૃથક્ત્વેન તુ યજ્જ્ઞાનં નાનાભાવાન્પૃથગ્વિધાન્।
વેત્તિ સર્વેષુ ભૂતેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ રાજસમ્।।18.21।।
मूल श्लोकः
યત્તુ કૃત્સ્નવદેકસ્મિન્કાર્યે સક્તમહૈતુકમ્।
અતત્ત્વાર્થવદલ્પં ચ તત્તામસમુદાહૃતમ્।।18.22।।
मूल श्लोकः
નિયતં સઙ્ગરહિતમરાગદ્વેષતઃ કૃતમ્।
અફલપ્રેપ્સુના કર્મ યત્તત્સાત્ત્વિકમુચ્યતે।।18.23।।
मूल श्लोकः
યત્તુ કામેપ્સુના કર્મ સાહઙ્કારેણ વા પુનઃ।
ક્રિયતે બહુલાયાસં તદ્રાજસમુદાહૃતમ્।।18.24।।
मूल श्लोकः
અનુબન્ધં ક્ષયં હિંસામનપેક્ષ્ય ચ પૌરુષમ્।
મોહાદારભ્યતે કર્મ યત્તત્તામસમુચ્યતે।।18.25।।
मूल श्लोकः
મુક્તસઙ્ગોનહંવાદી ધૃત્યુત્સાહસમન્વિતઃ।
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોર્નિર્વિકારઃ કર્તા સાત્ત્વિક ઉચ્યતે।।18.26।।
मूल श्लोकः
રાગી કર્મફલપ્રેપ્સુર્લુબ્ધો હિંસાત્મકોશુચિઃ।
હર્ષશોકાન્વિતઃ કર્તા રાજસઃ પરિકીર્તિતઃ।।18.27।।
मूल श्लोकः
અયુક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્તબ્ધઃ શઠો નૈષ્કૃતિકોલસઃ।
વિષાદી દીર્ઘસૂત્રી ચ કર્તા તામસ ઉચ્યતે।।18.28।।
मूल श्लोकः
બુદ્ધેર્ભેદં ધૃતેશ્ચૈવ ગુણતસ્ત્રિવિધં શ્રૃણુ।
પ્રોચ્યમાનમશેષેણ પૃથક્ત્વેન ધનઞ્જય।।18.29।।
मूल श्लोकः
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ કાર્યાકાર્યે ભયાભયે।
બન્ધં મોક્ષં ચ યા વેત્તિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી।।18.30।।
मूल श्लोकः
યયા ધર્મમધર્મં ચ કાર્યં ચાકાર્યમેવ ચ।
અયથાવત્પ્રજાનાતિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ રાજસી।।18.31।।
मूल श्लोकः
અધર્મં ધર્મમિતિ યા મન્યતે તમસાવૃતા।
સર્વાર્થાન્વિપરીતાંશ્ચ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ તામસી।।18.32।।
मूल श्लोकः
ધૃત્યા યયા ધારયતે મનઃપ્રાણેન્દ્રિયક્રિયાઃ।
યોગેનાવ્યભિચારિણ્યા ધૃતિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી।।18.33।।
मूल श्लोकः
યયા તુ ધર્મકામાર્થાન્ ધૃત્યા ધારયતેર્જુન।
પ્રસઙ્ગેન ફલાકાઙ્ક્ષી ધૃતિઃ સા પાર્થ રાજસી।।18.34।।
मूल श्लोकः
યયા સ્વપ્નં ભયં શોકં વિષાદં મદમેવ ચ।
ન વિમુઞ્ચતિ દુર્મેધા ધૃતિઃ સા પાર્થ તામસી।।18.35।।
मूल श्लोकः
સુખં ત્વિદાનીં ત્રિવિધં શ્રૃણુ મે ભરતર્ષભ।
અભ્યાસાદ્રમતે યત્ર દુઃખાન્તં ચ નિગચ્છતિ।।18.36।।
मूल श्लोकः
યત્તદગ્રે વિષમિવ પરિણામેમૃતોપમમ્।
તત્સુખં સાત્ત્વિકં પ્રોક્તમાત્મબુદ્ધિપ્રસાદજમ્।।18.37।।
मूल श्लोकः
વિષયેન્દ્રિયસંયોગાદ્યત્તદગ્રેમૃતોપમમ્।
પરિણામે વિષમિવ તત્સુખં રાજસં સ્મૃતમ્।।18.38।।
मूल श्लोकः
યદગ્રે ચાનુબન્ધે ચ સુખં મોહનમાત્મનઃ।
નિદ્રાલસ્યપ્રમાદોત્થં તત્તામસમુદાહૃતમ્।।18.39।।
मूल श्लोकः
ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ દેવેષુ વા પુનઃ।
સત્ત્વં પ્રકૃતિજૈર્મુક્તં યદેભિઃ સ્યાત્િત્રભિર્ગુણૈઃ।।18.40।।
मूल श्लोकः
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં ચ પરંતપ।
કર્માણિ પ્રવિભક્તાનિ સ્વભાવપ્રભવૈર્ગુણૈઃ।।18.41।।
मूल श्लोकः
શમો દમસ્તપઃ શૌચં ક્ષાન્તિરાર્જવમેવ ચ।
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં બ્રહ્મકર્મ સ્વભાવજમ્।।18.42।।
मूल श्लोकः
શૌર્યં તેજો ધૃતિર્દાક્ષ્યં યુદ્ધે ચાપ્યપલાયનમ્।
દાનમીશ્વરભાવશ્ચ ક્ષાત્રં કર્મ સ્વભાવજમ્।।18.43।।
मूल श्लोकः
કૃષિગૌરક્ષ્યવાણિજ્યં વૈશ્યકર્મ સ્વભાવજમ્।
પરિચર્યાત્મકં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ સ્વભાવજમ્।।18.44।।
मूल श्लोकः
સ્વે સ્વે કર્મણ્યભિરતઃ સંસિદ્ધિં લભતે નરઃ।
સ્વકર્મનિરતઃ સિદ્ધિં યથા વિન્દતિ તચ્છૃણુ।।18.45।।
मूल श्लोकः
યતઃ પ્રવૃત્તિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્।
સ્વકર્મણા તમભ્યર્ચ્ય સિદ્ધિં વિન્દતિ માનવઃ।।18.46।।
मूल श्लोकः
શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્।
સ્વભાવનિયતં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્।।18.47।।
मूल श्लोकः
સહજં કર્મ કૌન્તેય સદોષમપિ ન ત્યજેત્।
સર્વારમ્ભા હિ દોષેણ ધૂમેનાગ્નિરિવાવૃતાઃ।।18.48।।
मूल श्लोकः
અસક્તબુદ્ધિઃ સર્વત્ર જિતાત્મા વિગતસ્પૃહઃ।
નૈષ્કર્મ્યસિદ્ધિં પરમાં સંન્યાસેનાધિગચ્છતિ।।18.49।।
मूल श्लोकः
સિદ્ધિં પ્રાપ્તો યથા બ્રહ્મ તથાપ્નોતિ નિબોધ મે।
સમાસેનૈવ કૌન્તેય નિષ્ઠા જ્ઞાનસ્ય યા પરા।।18.50।।
मूल श्लोकः
બુદ્ધ્યા વિશુદ્ધયા યુક્તો ધૃત્યાત્માનં નિયમ્ય ચ।
શબ્દાદીન્ વિષયાંસ્ત્યક્ત્વા રાગદ્વેષૌ વ્યુદસ્ય ચ।।18.51।।
मूल श्लोकः
વિવિક્તસેવી લઘ્વાશી યતવાક્કાયમાનસઃ।
ધ્યાનયોગપરો નિત્યં વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતઃ।।18.52।।
मूल श्लोकः
અહઙ્કારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્।
વિમુચ્ય નિર્મમઃ શાન્તો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે।।18.53।।
मूल श्लोकः
બ્રહ્મભૂતઃ પ્રસન્નાત્મા ન શોચતિ ન કાઙ્ક્ષતિ।
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્ભક્તિં લભતે પરામ્।।18.54।।
मूल श्लोकः
ભક્ત્યા મામભિજાનાતિ યાવાન્યશ્ચાસ્મિ તત્ત્વતઃ।
તતો માં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા વિશતે તદનન્તરમ્।।18.55।।
मूल श्लोकः
સર્વકર્માણ્યપિ સદા કુર્વાણો મદ્વ્યપાશ્રયઃ।
મત્પ્રસાદાદવાપ્નોતિ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્।।18.56।।
मूल श्लोकः
ચેતસા સર્વકર્માણિ મયિ સંન્યસ્ય મત્પરઃ।
બુદ્ધિયોગમુપાશ્રિત્ય મચ્ચિત્તઃ સતતં ભવ।।18.57।।
मूल श्लोकः
મચ્ચિત્તઃ સર્વદુર્ગાણિ મત્પ્રસાદાત્તરિષ્યસિ।
અથ ચેત્ત્વમહઙ્કારાન્ન શ્રોષ્યસિ વિનઙ્ક્ષ્યસિ।।18.58।।
मूल श्लोकः
યદહઙ્કારમાશ્રિત્ય ન યોત્સ્ય ઇતિ મન્યસે।
મિથ્યૈષ વ્યવસાયસ્તે પ્રકૃતિસ્ત્વાં નિયોક્ષ્યતિ।।18.59।।
मूल श्लोकः
સ્વભાવજેન કૌન્તેય નિબદ્ધઃ સ્વેન કર્મણા।
કર્તું નેચ્છસિ યન્મોહાત્કરિષ્યસ્યવશોપિ તત્।।18.60।।
मूल श्लोकः
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં હૃદ્દેશેર્જુન તિષ્ઠતિ।
ભ્રામયન્સર્વભૂતાનિ યન્ત્રારૂઢાનિ માયયા।।18.61।।
मूल श्लोकः
તમેવ શરણં ગચ્છ સર્વભાવેન ભારત।
તત્પ્રસાદાત્પરાં શાન્તિં સ્થાનં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્।।18.62।।
मूल श्लोकः
ઇતિ તે જ્ઞાનમાખ્યાતં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મયા।
વિમૃશ્યૈતદશેષેણ યથેચ્છસિ તથા કુરુ।।18.63।।
मूल श्लोकः
સર્વગુહ્યતમં ભૂયઃ શ્રૃણુ મે પરમં વચઃ।
ઇષ્ટોસિ મે દૃઢમિતિ તતો વક્ષ્યામિ તે હિતમ્।।18.64।।
मूल श्लोकः
મન્મના ભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજી માં નમસ્કુરુ।
મામેવૈષ્યસિ સત્યં તે પ્રતિજાને પ્રિયોસિ મે।।18.65।।
मूल श्लोकः
સર્વધર્માન્પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ।
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ।।18.66।।
मूल श्लोकः
ઇદં તે નાતપસ્કાય નાભક્તાય કદાચન।
ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં ન ચ માં યોભ્યસૂયતિ।।18.67।।
मूल श्लोकः
ય ઇમં પરમં ગુહ્યં મદ્ભક્તેષ્વભિધાસ્યતિ।
ભક્િતં મયિ પરાં કૃત્વા મામેવૈષ્યત્યસંશયઃ।।18.68।।
मूल श्लोकः
ન ચ તસ્માન્મનુષ્યેષુ કશ્િચન્મે પ્રિયકૃત્તમઃ।
ભવિતા ન ચ મે તસ્માદન્યઃ પ્રિયતરો ભુવિ।।18.69।।
मूल श्लोकः
અધ્યેષ્યતે ચ ય ઇમં ધર્મ્યં સંવાદમાવયોઃ।
જ્ઞાનયજ્ઞેન તેનાહમિષ્ટઃ સ્યામિતિ મે મતિઃ।।18.70।।
मूल श्लोकः
શ્રદ્ધાવાનનસૂયશ્ચ શ્રૃણુયાદપિ યો નરઃ।
સોપિ મુક્તઃ શુભાઁલ્લોકાન્પ્રાપ્નુયાત્પુણ્યકર્મણામ્।।18.71।।
मूल श्लोकः
કચ્ચિદેતચ્છ્રુતં પાર્થ ત્વયૈકાગ્રેણ ચેતસા।
કચ્ચિદજ્ઞાનસંમોહઃ પ્રનષ્ટસ્તે ધનઞ્જય।।18.72।।
मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
નષ્ટો મોહઃ સ્મૃતિર્લબ્ધા ત્વત્પ્રસાદાન્મયાચ્યુત।
સ્થિતોસ્મિ ગતસન્દેહઃ કરિષ્યે વચનં તવ।।18.73।।
मूल श्लोकः
સઞ્જય ઉવાચ
ઇત્યહં વાસુદેવસ્ય પાર્થસ્ય ચ મહાત્મનઃ।
સંવાદમિમમશ્રૌષમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્।।18.74।।
मूल श्लोकः
વ્યાસપ્રસાદાચ્છ્રુતવાનેતદ્ગુહ્યમહં પરમ્।
યોગં યોગેશ્વરાત્કૃષ્ણાત્સાક્ષાત્કથયતઃ સ્વયમ્।।18.75।।
मूल श्लोकः
રાજન્સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય સંવાદમિમમદ્ભુતમ્।
કેશવાર્જુનયોઃ પુણ્યં હૃષ્યામિ ચ મુહુર્મુહુઃ।।18.76।।
मूल श्लोकः
તચ્ચ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય રૂપમત્યદ્ભુતં હરેઃ।
વિસ્મયો મે મહાન્ રાજન્ હૃષ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ।।18.77।।
मूल श्लोकः
યત્ર યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો યત્ર પાર્થો ધનુર્ધરઃ।
તત્ર શ્રીર્વિજયો ભૂતિર્ધ્રુવા નીતિર્મતિર્મમ।।18.78।।