मूल श्लोकः
સઞ્જય ઉવાચ
તં તથા કૃપયાવિષ્ટમશ્રુપૂર્ણાકુલેક્ષણમ્।
વિષીદન્તમિદં વાક્યમુવાચ મધુસૂદનઃ।।2.1।।
श्रीमद् भगवद्गीता
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
કુતસ્ત્વા કશ્મલમિદં વિષમે સમુપસ્થિતમ્।
અનાર્યજુષ્ટમસ્વર્ગ્યમકીર્તિકરમર્જુન।।2.2।।
मूल श्लोकः
ક્લૈબ્યં મા સ્મ ગમઃ પાર્થ નૈતત્ત્વય્યુપપદ્યતે।
ક્ષુદ્રં હૃદયદૌર્બલ્યં ત્યક્ત્વોત્તિષ્ઠ પરન્તપ।।2.3।।
मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
કથં ભીષ્મમહં સંખ્યે દ્રોણં ચ મધુસૂદન।
ઇષુભિઃ પ્રતિયોત્સ્યામિ પૂજાર્હાવરિસૂદન।।2.4।।
मूल श्लोकः
ગુરૂનહત્વા હિ મહાનુભાવાન્
શ્રેયો ભોક્તું ભૈક્ષ્યમપીહ લોકે।
હત્વાર્થકામાંસ્તુ ગુરૂનિહૈવ
ભુઞ્જીય ભોગાન્ રુધિરપ્રદિગ્ધાન્।।2.5।।
मूल श्लोकः
ન ચૈતદ્વિદ્મઃ કતરન્નો ગરીયો
યદ્વા જયેમ યદિ વા નો જયેયુઃ।
યાનેવ હત્વા ન જિજીવિષામ-
સ્તેવસ્થિતાઃ પ્રમુખે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ।।2.6।।
मूल श्लोकः
કાર્પણ્યદોષોપહતસ્વભાવઃ
પૃચ્છામિ ત્વાં ધર્મસંમૂઢચેતાઃ।
યચ્છ્રેયઃ સ્યાન્નિશ્િચતં બ્રૂહિ તન્મે
શિષ્યસ્તેહં શાધિ માં ત્વાં પ્રપન્નમ્।।2.7।।
मूल श्लोकः
ન હિ પ્રપશ્યામિ મમાપનુદ્યા-
દ્યચ્છોકમુચ્છોષણમિન્દ્રિયાણામ્।
અવાપ્ય ભૂમાવસપત્નમૃદ્ધમ્
રાજ્યં સુરાણામપિ ચાધિપત્યમ્।।2.8।।
मूल श्लोकः
સઞ્જય ઉવાચ
એવમુક્ત્વા હૃષીકેશં ગુડાકેશઃ પરન્તપ।
ન યોત્સ્ય ઇતિ ગોવિન્દમુક્ત્વા તૂષ્ણીં બભૂવ હ।।2.9।।
मूल श्लोकः
તમુવાચ હૃષીકેશઃ પ્રહસન્નિવ ભારત।
સેનયોરુભયોર્મધ્યે વિષીદન્તમિદં વચઃ।।2.10।।
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
અશોચ્યાનન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાદાંશ્ચ ભાષસે।
ગતાસૂનગતાસૂંશ્ચ નાનુશોચન્તિ પણ્ડિતાઃ।।2.11।।
मूल श्लोकः
ન ત્વેવાહં જાતુ નાસં ન ત્વં નેમે જનાધિપાઃ।
ન ચૈવ ન ભવિષ્યામઃ સર્વે વયમતઃ પરમ્।।2.12।।
मूल श्लोकः
દેહિનોસ્મિન્યથા દેહે કૌમારં યૌવનં જરા।
તથા દેહાન્તરપ્રાપ્તિર્ધીરસ્તત્ર ન મુહ્યતિ।।2.13।।
मूल श्लोकः
માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણસુખદુઃખદાઃ।
આગમાપાયિનોનિત્યાસ્તાંસ્તિતિક્ષસ્વ ભારત।।2.14।।
मूल श्लोकः
યં હિ ન વ્યથયન્ત્યેતે પુરુષં પુરુષર્ષભ।
સમદુઃખસુખં ધીરં સોમૃતત્વાય કલ્પતે।।2.15।।
मूल श्लोकः
નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ।
ઉભયોરપિ દૃષ્ટોન્તસ્ત્વનયોસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ।।2.16।।
मूल श्लोकः
અવિનાશિ તુ તદ્વિદ્ધિ યેન સર્વમિદં તતમ્।
વિનાશમવ્યયસ્યાસ્ય ન કશ્િચત્ કર્તુમર્હતિ।।2.17।।
मूल श्लोकः
અન્તવન્ત ઇમે દેહા નિત્યસ્યોક્તાઃ શરીરિણઃ।
અનાશિનોપ્રમેયસ્ય તસ્માદ્યુધ્યસ્વ ભારત।।2.18।।
मूल श्लोकः
ય એનં વેત્તિ હન્તારં યશ્ચૈનં મન્યતે હતમ્।
ઉભૌ તૌ ન વિજાનીતો નાયં હન્તિ ન હન્યતે।।2.19।।
मूल श्लोकः
ન જાયતે મ્રિયતે વા કદાચિ-
ન્નાયં ભૂત્વા ભવિતા વા ન ભૂયઃ।
અજો નિત્યઃ શાશ્વતોયં પુરાણો
ન હન્યતે હન્યમાને શરીરે।।2.20।।
मूल श्लोकः
વેદાવિનાશિનં નિત્યં ય એનમજમવ્યયમ્।
કથં સ પુરુષઃ પાર્થ કં ઘાતયતિ હન્તિ કમ્।।2.21।।
मूल श्लोकः
વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય
નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોપરાણિ।
તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણા-
ન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી।।2.22।।
मूल श्लोकः
નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ।
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ।।2.23।।
मूल श्लोकः
અચ્છેદ્યોયમદાહ્યોયમક્લેદ્યોશોષ્ય એવ ચ।
નિત્યઃ સર્વગતઃ સ્થાણુરચલોયં સનાતનઃ।।2.24।।
मूल श्लोकः
અવ્યક્તોયમચિન્ત્યોયમવિકાર્યોયમુચ્યતે।
તસ્માદેવં વિદિત્વૈનં નાનુશોચિતુમર્હસિ।।2.25।।
मूल श्लोकः
અથ ચૈનં નિત્યજાતં નિત્યં વા મન્યસે મૃતમ્।
તથાપિ ત્વં મહાબાહો નૈવં શોચિતુમર્હસિ।।2.26।।
मूल श्लोकः
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ।
તસ્માદપરિહાર્યેર્થે ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ।।2.27।।
मूल श्लोकः
અવ્યક્તાદીનિ ભૂતાનિ વ્યક્તમધ્યાનિ ભારત।
અવ્યક્તનિધનાન્યેવ તત્ર કા પરિદેવના।।2.28।।
मूल श्लोकः
આશ્ચર્યવત્પશ્યતિ કશ્િચદેન-
માશ્ચર્યવદ્વદતિ તથૈવ ચાન્યઃ।
આશ્ચર્યવચ્ચૈનમન્યઃ શ્રૃણોતિ
શ્રુત્વાપ્યેનં વેદ ન ચૈવ કશ્િચત્।।2.29।।
मूल श्लोकः
દેહી નિત્યમવધ્યોયં દેહે સર્વસ્ય ભારત।
તસ્માત્સર્વાણિ ભૂતાનિ ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ।।2.30।।
मूल श्लोकः
સ્વધર્મમપિ ચાવેક્ષ્ય ન વિકમ્પિતુમર્હસિ।
ધર્મ્યાદ્ધિ યુદ્ધાછ્રેયોન્યત્ક્ષત્રિયસ્ય ન વિદ્યતે।।2.31।।
मूल श्लोकः
યદૃચ્છયા ચોપપન્નં સ્વર્ગદ્વારમપાવૃતમ્।
સુખિનઃ ક્ષત્રિયાઃ પાર્થ લભન્તે યુદ્ધમીદૃશમ્।।2.32।।
मूल श्लोकः
અથ ચૈત્ત્વમિમં ધર્મ્યં સંગ્રામં ન કરિષ્યસિ।
તતઃ સ્વધર્મં કીર્તિં ચ હિત્વા પાપમવાપ્સ્યસિ।।2.33।।
मूल श्लोकः
અકીર્તિં ચાપિ ભૂતાનિ કથયિષ્યન્તિ તેવ્યયામ્।
સંભાવિતસ્ય ચાકીર્તિર્મરણાદતિરિચ્યતે।।2.34।।
मूल श्लोकः
ભયાદ્રણાદુપરતં મંસ્યન્તે ત્વાં મહારથાઃ।
યેષાં ચ ત્વં બહુમતો ભૂત્વા યાસ્યસિ લાઘવમ્।।2.35।।
मूल श्लोकः
અવાચ્યવાદાંશ્ચ બહૂન્ વદિષ્યન્તિ તવાહિતાઃ।
નિન્દન્તસ્તવ સામર્થ્યં તતો દુઃખતરં નુ કિમ્।।2.36।।
मूल श्लोकः
હતો વા પ્રાપ્સ્યસિ સ્વર્ગં જિત્વા વા ભોક્ષ્યસે મહીમ્।
તસ્માદુત્તિષ્ઠ કૌન્તેય યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ।।2.37।।
मूल श्लोकः
સુખદુઃખે સમે કૃત્વા લાભાલાભૌ જયાજયૌ।
તતો યુદ્ધાય યુજ્યસ્વ નૈવં પાપમવાપ્સ્યસિ।।2.38।।
मूल श्लोकः
એષા તેભિહિતા સાંખ્યે બુદ્ધિર્યોગે ત્વિમાં શ્રૃણુ।
બુદ્ધ્યાયુક્તો યયા પાર્થ કર્મબન્ધં પ્રહાસ્યસિ।।2.39।।
मूल श्लोकः
નેહાભિક્રમનાશોસ્તિ પ્રત્યવાયો ન વિદ્યતે।
સ્વલ્પમપ્યસ્ય ધર્મસ્ય ત્રાયતે મહતો ભયાત્।।2.40।।
मूल श्लोकः
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિરેકેહ કુરુનન્દન।
બહુશાખા હ્યનન્તાશ્ચ બુદ્ધયોવ્યવસાયિનામ્।।2.41।।
मूल श्लोकः
યામિમાં પુષ્પિતાં વાચં પ્રવદન્ત્યવિપશ્િચતઃ।
વેદવાદરતાઃ પાર્થ નાન્યદસ્તીતિ વાદિનઃ।।2.42।।
मूल श्लोकः
કામાત્માનઃ સ્વર્ગપરા જન્મકર્મફલપ્રદામ્।
ક્રિયાવિશેષબહુલાં ભોગૈશ્વર્યગતિં પ્રતિ।।2.43।।
मूल श्लोकः
ભોગૈશ્વર્યપ્રસક્તાનાં તયાપહૃતચેતસામ્।
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ સમાધૌ ન વિધીયતે।।2.44।।
मूल श्लोकः
ત્રૈગુણ્યવિષયા વેદા નિસ્ત્રૈગુણ્યો ભવાર્જુન।
નિર્દ્વન્દ્વો નિત્યસત્ત્વસ્થો નિર્યોગક્ષેમ આત્મવાન્।।2.45।।
मूल श्लोकः
યાવાનર્થ ઉદપાને સર્વતઃ સંપ્લુતોદકે।
તાવાન્સર્વેષુ વેદેષુ બ્રાહ્મણસ્ય વિજાનતઃ।।2.46।।
मूल श्लोकः
કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન।
મા કર્મફલહેતુર્ભૂર્મા તે સઙ્ગોસ્ત્વકર્મણિ।।2.47।।
मूल श्लोकः
યોગસ્થઃ કુરુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ધનઞ્જય।
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમો ભૂત્વા સમત્વં યોગ ઉચ્યતે।।2.48।।
मूल श्लोकः
દૂરેણ હ્યવરં કર્મ બુદ્ધિયોગાદ્ધનઞ્જય।
બુદ્ધૌ શરણમન્વિચ્છ કૃપણાઃ ફલહેતવઃ।।2.49।।
मूल श्लोकः
બુદ્ધિયુક્તો જહાતીહ ઉભે સુકૃતદુષ્કૃતે।
તસ્માદ્યોગાય યુજ્યસ્વ યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ્।।2.50।।
मूल श्लोकः
કર્મજં બુદ્ધિયુક્તા હિ ફલં ત્યક્ત્વા મનીષિણઃ।
જન્મબન્ધવિનિર્મુક્તાઃ પદં ગચ્છન્ત્યનામયમ્।।2.51।।
मूल श्लोकः
યદા તે મોહકલિલં બુદ્ધિર્વ્યતિતરિષ્યતિ।
તદા ગન્તાસિ નિર્વેદં શ્રોતવ્યસ્ય શ્રુતસ્ય ચ।।2.52।।
मूल श्लोकः
શ્રુતિવિપ્રતિપન્ના તે યદા સ્થાસ્યતિ નિશ્ચલા।
સમાધાવચલા બુદ્ધિસ્તદા યોગમવાપ્સ્યસિ।।2.53।।
मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
સ્થિતપ્રજ્ઞસ્ય કા ભાષા સમાધિસ્થસ્ય કેશવ।
સ્થિતધીઃ કિં પ્રભાષેત કિમાસીત વ્રજેત કિમ્।।2.54।।
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
પ્રજહાતિ યદા કામાન્ સર્વાન્ પાર્થ મનોગતાન્।
આત્મન્યેવાત્મના તુષ્ટઃ સ્થિતપ્રજ્ઞસ્તદોચ્યતે।।2.55।।
मूल श्लोकः
દુઃખેષ્વનુદ્વિગ્નમનાઃ સુખેષુ વિગતસ્પૃહઃ।
વીતરાગભયક્રોધઃ સ્થિતધીર્મુનિરુચ્યતે।।2.56।।
मूल श्लोकः
યઃ સર્વત્રાનભિસ્નેહસ્તત્તત્પ્રાપ્ય શુભાશુભમ્।
નાભિનન્દતિ ન દ્વેષ્ટિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા।।2.57।।
मूल श्लोकः
યદા સંહરતે ચાયં કૂર્મોઙ્ગાનીવ સર્વશઃ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યસ્તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા।।2.58।।
मूल श्लोकः
વિષયા વિનિવર્તન્તે નિરાહારસ્ય દેહિનઃ।
રસવર્જં રસોપ્યસ્ય પરં દૃષ્ટ્વા નિવર્તતે।।2.59।।
मूल श्लोकः
યતતો હ્યપિ કૌન્તેય પુરુષસ્ય વિપશ્િચતઃ।
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ હરન્તિ પ્રસભં મનઃ।।2.60।।
मूल श्लोकः
તાનિ સર્વાણિ સંયમ્ય યુક્ત આસીત મત્પરઃ।
વશે હિ યસ્યેન્દ્રિયાણિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા।।2.61।।
मूल श्लोकः
ધ્યાયતો વિષયાન્પુંસઃ સઙ્ગસ્તેષૂપજાયતે।
સઙ્ગાત્ સંજાયતે કામઃ કામાત્ક્રોધોભિજાયતે।।2.62।।
मूल श्लोकः
ક્રોધાદ્ભવતિ સંમોહઃ સંમોહાત્સ્મૃતિવિભ્રમઃ।
સ્મૃતિભ્રંશાદ્ બુદ્ધિનાશો બુદ્ધિનાશાત્પ્રણશ્યતિ।।2.63।।
मूल श्लोकः
રાગદ્વેષવિયુક્તૈસ્તુ વિષયાનિન્દ્રિયૈશ્ચરન્।
આત્મવશ્યૈર્વિધેયાત્મા પ્રસાદમધિગચ્છતિ।।2.64।।
मूल श्लोकः
પ્રસાદે સર્વદુઃખાનાં હાનિરસ્યોપજાયતે।
પ્રસન્નચેતસો હ્યાશુ બુદ્ધિઃ પર્યવતિષ્ઠતે।।2.65।।
मूल श्लोकः
નાસ્તિ બુદ્ધિરયુક્તસ્ય ન ચાયુક્તસ્ય ભાવના।
ન ચાભાવયતઃ શાન્તિરશાન્તસ્ય કુતઃ સુખમ્।।2.66।।
मूल श्लोकः
ઇન્દ્રિયાણાં હિ ચરતાં યન્મનોનુવિધીયતે।
તદસ્ય હરતિ પ્રજ્ઞાં વાયુર્નાવમિવામ્ભસિ।।2.67।।
मूल श्लोकः
તસ્માદ્યસ્ય મહાબાહો નિગૃહીતાનિ સર્વશઃ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યસ્તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા।।2.68।।
मूल श्लोकः
યા નિશા સર્વભૂતાનાં તસ્યાં જાગર્તિ સંયમી।
યસ્યાં જાગ્રતિ ભૂતાનિ સા નિશા પશ્યતો મુનેઃ।।2.69।।
मूल श्लोकः
આપૂર્યમાણમચલપ્રતિષ્ઠં
સમુદ્રમાપઃ પ્રવિશન્તિ યદ્વત્।
તદ્વત્કામા યં પ્રવિશન્તિ સર્વે
સ શાન્તિમાપ્નોતિ ન કામકામી।।2.70।।
मूल श्लोकः
વિહાય કામાન્યઃ સર્વાન્પુમાંશ્ચરતિ નિઃસ્પૃહઃ।
નિર્મમો નિરહંકારઃ સ શાંતિમધિગચ્છતિ।।2.71।।
मूल श्लोकः
એષા બ્રાહ્મી સ્થિતિઃ પાર્થ નૈનાં પ્રાપ્ય વિમુહ્યતિ।
સ્થિત્વાસ્યામન્તકાલેપિ બ્રહ્મનિર્વાણમૃચ્છતિ।।2.72।।