मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
અનાશ્રિતઃ કર્મફલં કાર્યં કર્મ કરોતિ યઃ।
સ સંન્યાસી ચ યોગી ચ ન નિરગ્નિર્ન ચાક્રિયઃ।।6.1।।
श्रीमद् भगवद्गीता
मूल श्लोकः
યં સંન્યાસમિતિ પ્રાહુર્યોગં તં વિદ્ધિ પાણ્ડવ।
ન હ્યસંન્યસ્તસઙ્કલ્પો યોગી ભવતિ કશ્ચન।।6.2।।
मूल श्लोकः
આરુરુક્ષોર્મુનેર્યોગં કર્મ કારણમુચ્યતે।
યોગારૂઢસ્ય તસ્યૈવ શમઃ કારણમુચ્યતે।।6.3।।
मूल श्लोकः
યદા હિ નેન્દ્રિયાર્થેષુ ન કર્મસ્વનુષજ્જતે।
સર્વસઙ્કલ્પસંન્યાસી યોગારૂઢસ્તદોચ્યતે।।6.4।।
मूल श्लोकः
ઉદ્ધરેદાત્મનાત્માનં નાત્માનમવસાદયેત્।
આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુરાત્મૈવ રિપુરાત્મનઃ।।6.5।।
मूल श्लोकः
બન્ધુરાત્માત્મનસ્તસ્ય યેનાત્મૈવાત્મના જિતઃ।
અનાત્મનસ્તુ શત્રુત્વે વર્તેતાત્મૈવ શત્રુવત્।।6.6।।
मूल श्लोकः
જિતાત્મનઃ પ્રશાન્તસ્ય પરમાત્મા સમાહિતઃ।
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ તથા માનાપમાનયોઃ।।6.7।।
मूल श्लोकः
જ્ઞાનવિજ્ઞાનતૃપ્તાત્મા કૂટસ્થો વિજિતેન્દ્રિયઃ।
યુક્ત ઇત્યુચ્યતે યોગી સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ।।6.8।।
मूल श्लोकः
સુહૃન્મિત્રાર્યુદાસીનમધ્યસ્થદ્વેષ્યબન્ધુષુ।
સાધુષ્વપિ ચ પાપેષુ સમબુદ્ધિર્વિશિષ્યતે।।6.9।।
मूल श्लोकः
યોગી યુઞ્જીત સતતમાત્માનં રહસિ સ્થિતઃ।
એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશીરપરિગ્રહઃ।।6.10।।
मूल श्लोकः
શુચૌ દેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્થિરમાસનમાત્મનઃ।
નાત્યુચ્છ્રિતં નાતિનીચં ચૈલાજિનકુશોત્તરમ્।।6.11।।
मूल श्लोकः
તત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયઃ।
ઉપવિશ્યાસને યુઞ્જ્યાદ્યોગમાત્મવિશુદ્ધયે।।6.12।।
मूल श्लोकः
સમં કાયશિરોગ્રીવં ધારયન્નચલં સ્થિરઃ।
સંપ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્।।6.13।।
मूल श्लोकः
પ્રશાન્તાત્મા વિગતભીર્બ્રહ્મચારિવ્રતે સ્થિતઃ।
મનઃ સંયમ્ય મચ્ચિત્તો યુક્ત આસીત મત્પરઃ।।6.14।।
मूल श्लोकः
યુઞ્જન્નેવં સદાત્માનં યોગી નિયતમાનસઃ।
શાન્તિં નિર્વાણપરમાં મત્સંસ્થામધિગચ્છતિ।।6.15।।
मूल श्लोकः
નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોસ્તિ ન ચૈકાન્તમનશ્નતઃ।
ન ચાતિસ્વપ્નશીલસ્ય જાગ્રતો નૈવ ચાર્જુન।।6.16।।
मूल श्लोकः
યુક્તાહારવિહારસ્ય યુક્તચેષ્ટસ્ય કર્મસુ।
યુક્તસ્વપ્નાવબોધસ્ય યોગો ભવતિ દુઃખહા।।6.17।।
मूल श्लोकः
યદા વિનિયતં ચિત્તમાત્મન્યેવાવતિષ્ઠતે।
નિઃસ્પૃહઃ સર્વકામેભ્યો યુક્ત ઇત્યુચ્યતે તદા।।6.18।।
मूल श्लोकः
યથા દીપો નિવાતસ્થો નેઙ્ગતે સોપમા સ્મૃતા।
યોગિનો યતચિત્તસ્ય યુઞ્જતો યોગમાત્મનઃ।।6.19।।
मूल श्लोकः
યત્રોપરમતે ચિત્તં નિરુદ્ધં યોગસેવયા।
યત્ર ચૈવાત્મનાત્માનં પશ્યન્નાત્મનિ તુષ્યતિ।।6.20।।
मूल श्लोकः
સુખમાત્યન્તિકં યત્તદ્બુદ્ધિગ્રાહ્યમતીન્દ્રિયમ્।
વેત્તિ યત્ર ન ચૈવાયં સ્થિતશ્ચલતિ તત્ત્વતઃ।।6.21।।
मूल श्लोकः
યં લબ્ધ્વા ચાપરં લાભં મન્યતે નાધિકં તતઃ।
યસ્મિન્સ્થિતો ન દુઃખેન ગુરુણાપિ વિચાલ્યતે।।6.22।।
मूल श्लोकः
તં વિદ્યાદ્ દુઃખસંયોગવિયોગં યોગસંજ્ઞિતમ્।
સ નિશ્ચયેન યોક્તવ્યો યોગોનિર્વિણ્ણચેતસા।।6.23।।
मूल श्लोकः
સઙ્કલ્પપ્રભવાન્કામાંસ્ત્યક્ત્વા સર્વાનશેષતઃ।
મનસૈવેન્દ્રિયગ્રામં વિનિયમ્ય સમન્તતઃ।।6.24।।
मूल श्लोकः
શનૈઃ શનૈરુપરમેદ્ બુદ્ધ્યા ધૃતિગૃહીતયા।
આત્મસંસ્થં મનઃ કૃત્વા ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્।।6.25।।
मूल श्लोकः
યતો યતો નિશ્ચરતિ મનશ્ચઞ્ચલમસ્થિરમ્।
તતસ્તતો નિયમ્યૈતદાત્મન્યેવ વશં નયેત્।।6.26।।
मूल श्लोकः
પ્રશાન્તમનસં હ્યેનં યોગિનં સુખમુત્તમમ્।
ઉપૈતિ શાન્તરજસં બ્રહ્મભૂતમકલ્મષમ્।।6.27।।
मूल श्लोकः
યુઞ્જન્નેવં સદાત્માનં યોગી વિગતકલ્મષઃ।
સુખેન બ્રહ્મસંસ્પર્શમત્યન્તં સુખમશ્નુતે।।6.28।।
मूल श्लोकः
સર્વભૂતસ્થમાત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ।
ઈક્ષતે યોગયુક્તાત્મા સર્વત્ર સમદર્શનઃ।।6.29।।
मूल श्लोकः
યો માં પશ્યતિ સર્વત્ર સર્વં ચ મયિ પશ્યતિ।
તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ।।6.30।।
मूल श्लोकः
સર્વભૂતસ્થિતં યો માં ભજત્યેકત્વમાસ્થિતઃ।
સર્વથા વર્તમાનોપિ સ યોગી મયિ વર્તતે।।6.31।।
मूल श्लोकः
આત્મૌપમ્યેન સર્વત્ર સમં પશ્યતિ યોર્જુન।
સુખં વા યદિ વા દુઃખં સઃ યોગી પરમો મતઃ।।6.32।।
मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
યોયં યોગસ્ત્વયા પ્રોક્તઃ સામ્યેન મધુસૂદન।
એતસ્યાહં ન પશ્યામિ ચઞ્ચલત્વાત્ સ્થિતિં સ્થિરામ્।।6.33।।
मूल श्लोकः
ચઞ્ચલં હિ મનઃ કૃષ્ણ પ્રમાથિ બલવદ્દૃઢમ્।
તસ્યાહં નિગ્રહં મન્યે વાયોરિવ સુદુષ્કરમ્।।6.34।।
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
અસંશયં મહાબાહો મનો દુર્નિગ્રહં ચલં।
અભ્યાસેન તુ કૌન્તેય વૈરાગ્યેણ ચ ગૃહ્યતે।।6.35।।
मूल श्लोकः
અસંયતાત્મના યોગો દુષ્પ્રાપ ઇતિ મે મતિઃ।
વશ્યાત્મના તુ યતતા શક્યોવાપ્તુમુપાયતઃ।।6.36।।
मूल श्लोकः
અર્જુન ઉવાચ
અયતિઃ શ્રદ્ધયોપેતો યોગાચ્ચલિતમાનસઃ।
અપ્રાપ્ય યોગસંસિદ્ધિં કાં ગતિં કૃષ્ણ ગચ્છતિ।।6.37।।
मूल श्लोकः
કચ્ચિન્નોભયવિભ્રષ્ટશ્છિન્નાભ્રમિવ નશ્યતિ।
અપ્રતિષ્ઠો મહાબાહો વિમૂઢો બ્રહ્મણઃ પથિ।।6.38।।
मूल श्लोकः
એતન્મે સંશયં કૃષ્ણ છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ।
ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્ય છેત્તા ન હ્યુપપદ્યતે।।6.39।।
मूल श्लोकः
શ્રી ભગવાનુવાચ
પાર્થ નૈવેહ નામુત્ર વિનાશસ્તસ્ય વિદ્યતે।
નહિ કલ્યાણકૃત્કશ્િચદ્દુર્ગતિં તાત ગચ્છતિ।।6.40।।
मूल श्लोकः
પ્રાપ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાનુષિત્વા શાશ્વતીઃ સમાઃ।
શુચીનાં શ્રીમતાં ગેહે યોગભ્રષ્ટોભિજાયતે।।6.41।।
मूल श्लोकः
અથવા યોગિનામેવ કુલે ભવતિ ધીમતામ્।
એતદ્ધિ દુર્લભતરં લોકે જન્મ યદીદૃશમ્।।6.42।।
मूल श्लोकः
તત્ર તં બુદ્ધિસંયોગં લભતે પૌર્વદેહિકમ્।
યતતે ચ તતો ભૂયઃ સંસિદ્ધૌ કુરુનન્દન।।6.43।।
मूल श्लोकः
પૂર્વાભ્યાસેન તેનૈવ હ્રિયતે હ્યવશોપિ સઃ।
જિજ્ઞાસુરપિ યોગસ્ય શબ્દબ્રહ્માતિવર્તતે।।6.44।।
मूल श्लोकः
પ્રયત્નાદ્યતમાનસ્તુ યોગી સંશુદ્ધકિલ્બિષઃ।
અનેકજન્મસંસિદ્ધસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્।।6.45।।
मूल श्लोकः
તપસ્વિભ્યોધિકો યોગી જ્ઞાનિભ્યોપિ મતોધિકઃ।
કર્મિભ્યશ્ચાધિકો યોગી તસ્માદ્યોગી ભવાર્જુન।।6.46।।
मूल श्लोकः
યોગિનામપિ સર્વેષાં મદ્ગતેનાન્તરાત્મના।
શ્રદ્ધાવાન્ભજતે યો માં સ મે યુક્તતમો મતઃ।।6.47।।